อาการที่ช่างเจอบ่อยที่สุดอย่างหนึ่งคือ เปลี่ยนฟิวส์ใหม่แล้วขาดอีกทันทีที่เปิดเครื่อง ทั้งที่วงจรไม่ได้ช็อต สาเหตุส่วนใหญ่ไม่ใช่เพราะฟิวส์คุณภาพไม่ดี แต่เพราะ เลือกชนิดฟิวส์ผิด ระหว่างฟิวส์ขาดเร็วกับฟิวส์ขาดช้า บทความนี้สรุปวิธีเลือกให้ถูกแบบใช้งานได้จริง
ฟิวส์ขาดเร็ว (F) กับ ฟิวส์ขาดช้า (T) ต่างกันตรงไหน
ทั้งสองแบบตัดวงจรเมื่อกระแสเกินเหมือนกัน แต่ต่างกันที่ ความเร็วในการตอบสนอง
- ฟิวส์ขาดเร็ว (Fast-acting / F) — ขาดทันทีเมื่อกระแสเกินพิกัด ใช้ป้องกันอุปกรณ์ที่เสียหายง่ายจากกระแสเกินแม้ช่วงสั้นๆ
- ฟิวส์ขาดช้า (Time-lag / Slow-blow / T) — ทนกระแสเกินช่วงสั้นๆ ได้ แล้วค่อยขาดถ้ากระแสเกินค้างอยู่ ใช้กับโหลดที่มีกระแสกระชากตอนเริ่มทำงาน
ตารางรหัสบนตัวฟิวส์
| รหัส | ความหมาย | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| FF | ขาดเร็วมาก | วงจรเซมิคอนดักเตอร์ที่ไวมาก |
| F | ขาดเร็ว | แผงควบคุม วงจรอิเล็กทรอนิกส์ทั่วไป |
| M | ปานกลาง | งานทั่วไป |
| T | ขาดช้า | หม้อแปลง มอเตอร์ สวิตชิ่งเพาเวอร์ซัพพลาย |
| TT | ขาดช้ามาก | โหลดกระชากสูงมาก |
ตัวอย่างการอ่าน: ฟิวส์แก้วเขียนว่า T2AL 250V หมายถึง ขาดช้า 2 แอมป์ ความสามารถตัดกระแสต่ำ (L = Low breaking capacity) ทนแรงดัน 250 โวลต์
เลือกอย่างไรให้ถูก
ใช้ฟิวส์ขาดช้า (T) เมื่อโหลดมีกระแสกระชากตอนสตาร์ท
อุปกรณ์เหล่านี้ตอนเปิดเครื่องจะดึงกระแสสูงกว่าปกติหลายเท่าในเสี้ยววินาที ถ้าใส่ฟิวส์ขาดเร็วจะขาดทุกครั้งที่เปิด
- หม้อแปลงไฟ (กระแสพุ่งตอนแม่เหล็กอิ่มตัวชั่วขณะ)
- สวิตชิ่งเพาเวอร์ซัพพลาย — ตัวเก็บประจุอินพุตชาร์จตอนเปิดเครื่อง กระแสพุ่งสูงมาก
- มอเตอร์ พัดลม ปั๊ม — กระแสตอนออกตัวสูงกว่ากระแสวิ่งปกติ 3–7 เท่า
- วงจรที่มีหลอดไส้หรือฮีตเตอร์
ใช้ฟิวส์ขาดเร็ว (F) เมื่อต้องปกป้องอุปกรณ์ที่เสียง่าย
- วงจรที่มีไอซีหรือมอสเฟตราคาสูงกว่าฟิวส์มาก
- ภาคอินพุตของเครื่องมือวัด
- วงจรที่ไม่มีกระแสกระชากตอนเริ่มทำงาน
ข้อห้ามที่ทำให้เครื่องพังซ้ำ
- ห้ามใส่ฟิวส์แอมป์สูงกว่าเดิม เพราะฟิวส์ขาดบ่อย — ฟิวส์ขาดคืออาการ ไม่ใช่สาเหตุ ถ้าขาดซ้ำให้หาสาเหตุก่อน
- ห้ามใช้ F แทน T ในวงจรที่มีกระแสกระชาก จะขาดทุกครั้งที่เปิด
- ห้ามใช้ T แทน F ในวงจรอิเล็กทรอนิกส์ละเอียด เพราะกว่าฟิวส์จะขาด อุปกรณ์อาจพังไปก่อน
- ดูพิกัดแรงดันด้วย ฟิวส์ 250V ห้ามใช้ในวงจรที่แรงดันสูงกว่านั้น
- ขณะเปลี่ยนฟิวส์ ต้องถอดปลั๊กและคายประจุตัวเก็บประจุในภาคจ่ายไฟก่อนเสมอ
ขนาดฟิวส์ที่ใช้บ่อยในงานซ่อม
- 5 x 20 มม. — ฟิวส์แก้วมาตรฐานในเครื่องใช้ไฟฟ้าและแผงควบคุมส่วนใหญ่
- 6 x 30 มม. — ขนาดใหญ่ขึ้น ใช้กับโหลดกระแสสูงกว่า
- มีทั้งแบบแก้วใส (มองเห็นไส้ฟิวส์ว่าขาดหรือยัง) และแบบเซรามิก (ทนกระแสลัดวงจรได้สูงกว่า)
ถ้าถอดฟิวส์เดิมออกมาแล้วอ่านรหัสไม่ออกเพราะไส้ดำ ให้ดูที่ตัวเครื่องหรือแผงวงจร มักพิมพ์พิกัดไว้ข้างขั้วฟิวส์ เช่น F2AL250V
สรุปสั้น
มีกระแสกระชากตอนเปิดเครื่อง ให้ใช้ T (ขาดช้า) · ต้องปกป้องอุปกรณ์ไวต่อกระแสเกิน ให้ใช้ F (ขาดเร็ว) · และใช้พิกัดแอมป์กับแรงดันเท่าเดิมเสมอ
หาอะไหล่ตัวนี้อยู่?
D&E Electronic Parts Supply จำหน่ายชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ ปลีก–ส่ง ย่านบ้านหม้อ มากกว่า 30 หมวดสินค้า